Intervist Pergatitur nga gazetari Alfred Kanini
Gazetar
T.V.SH. Prill-MAJ 1998

Si lindin pasionet. Askush nuk mund te jape pergjigje,as ky njeri qe pjesen me te bukur te jetes e ka derdhur mbi pelhure duke ndezur kohera ne vendellimen e ngjyrave. Dhe ky eshte Fatmir Haxhiu.

NGJYRAT E PASIONIT

Ka ardhur nje album nga larg,nga Spanja.Ne te duket sikur eshte mbledhur e tere jeta e tije, pasioni, talenti,ngjyrat e rebeluara qe i shperthejne shpirtin. Albumi eshte dhurate e Artanit te birit, qe ndodhet prej vitesh ne Spanje e qe ka mbledhur tere punimet nga jane e nga s'jane,neper bote ,qe ai te ç'mallet ne nje nga ditet e 70-vjetorit te tije,se Fatmir Haxhiu tani eshte 70-vjeç, megjithese pak ka ndryshuar.

Dialogun me Fatmirin do ta bejme ne ambjentin e ngrohet familjar, ne shtepin e tyre, bashke me te shoqen Faziletin, ja erdhi edhe mbesa eshte vajza e vjzes me duket.Do te fillojme nje dialog bashke me Ftmirin, mbasi pame gjithe ato punime, filmuam shume ndoshta jo te gjitha sepse eshte e pa mundur qe te futesh ne thellesin e veprave te tua sepse ato nuk jane vetem ketu. Ne pame vetem albumet,ndonje e filmuam direkt sepse ato jane neper vendet e ndryshme te botes. Megjithate une do t`ju drejtoja pyetjen e pare .

A.K. Vetem me piktur jeni mare qe ne fillim. Dhe si ju ka lindur ky pasion?

F.H. ´´Une nuk e kam patur fatin qe ne fillim te meresha me piktur, per faktin sepse disa ngjarje historike qe ndodhen ne vitet 40-50, bene qe te ndryshojne deshirat dhe aspiratat jo vetem te mijat por edhe te gjithe brezit tim.Keshtu qe mua mu desh qe te mrrja pjese ne luften per çlirimin e atedheut dhe mbas çlirimit te vazhdoja studimet per ushtarak domethen jo per pikture.Mbarova shkollen e altilerise e u ketheva ne detyre.``

A.K. As qe behej fjale per pikture?

F.H´´Jo absolutisht. Une vazhdoja detyra te ndryshme ne altileri, duke punuar per çeshtjen e modernizimit te ushtrise.Por dua te theksoj ketu, qe ato predispozita qe kam patur qe ne feminij dhe me vone qe kjo predispozite duke mos mu shkeputur asnje here, pamvarsisht nga rruget qe une mora, mu kethye ne pasion.``

A.K. Pra si u kethye ne pasion?

F.H. Per arsye se e ndjenja si domozdoshmeri jetike, qe krahes shkollimit dhe krahes detyrave, duhet te beja diçka tjeter, pikturen.Kjo ishte nje pjese e mbrendeshme e imja dhe nga kjo ane ky pasion kur une arita ne moshen 31-vjeçare , ky pasjon mu kethye ne nje deshire te madhe, qe une me domozdo duhet te meresha me pikture.Dhe mu krijua ç'eshte e verteta mundesia.Mora pjese ne nje konkurs ne Institutin e Larte te Arteve dhe ndermjet 70-konkursanteve fitova. Mbarova studimet shkelqyeshem dhe qe atehere nga viti 1965 dhe ketej une vazhdoj te merem me pikture.``

A.K. Duke prure, dhene popullit, njerezve nje mori te madhe veprash.Ndersa kapercente vitet e luftes mes krismave dhe pasioneve dhe kryente nje shkolle qe do te prodhonte vetem gjemime dhe kufoma, deti i ngjyrave i dallgezonte ne shpirt,here si nje vjesht e bakert dhe here si nje stuhi e madherishme dimri.Epika tronditese e pergjakur,maramendese, kishte ngritur telajot e nje piktori jo te zakonte.

Nisi te shkele pellembe per pellembe vendet e ngjarjeve, betejave,pergjakjeve. Ne telajo kujtime dhe vepra ´´Tenda e Qypit``,´´ Skroske 1944``,´´Çajme Rethime``, vepra qe u vleresuan me çmime kombetare dhe Republike.

A mendoni se vepra duhet te pasqyroje nje kohe, apo duhet te qendroje ne shume kohe dhe si mendoni per vepren tuaj ,a ka qendruar ne kohe?

F.H. Ne qoftese do te ipja nje pergjigje te shkurter, une do te them se po te kategorizosh me fjalen qe ju thate vepra e kur kemi te bejme me vepra ,ajo pa tjeter duhet ti rezistoje koherave dhe mendoj se asnje lloje vepre e ç´fardo lloji arti qofte letersi ,piktur apo ç`fardo lloji ,ajo ne te njejten kohe mbart edhe kohen ne te cilen eshte realizuar,mban ate opinjon kulturor, artistik, politik, social te asaj shoqerie ne te cilen eshte krijuar ajo veper.Keshtu qe ne kete rast dua te them, qe çdo veper arti mban ne te njejten kohe edhe kohen ,vendin ne te cilen e ka realizuar artisti. Keshtu p.sh. ne kulturen boterore qe ne kemi dhe qe trashegohet qe nga arti mesjetar,arti klasik dhe rilindja e metejme, eshte nje kultur e cila kur çlirohet prej nesh, na sjelle ne te njejten kohe ate shkalle, ate nivel, ate mjeshtri artistike qe ka pasur autori qe e ka krijuar, por ne te njejten kohe edhe opinionin e atij grupi shoqeror ne te cilen u krijua vepra.
Nga kjo ane une them se çdo veper arti mban nje moment historik, pamvarsisht se nuk parashikohet nga artisti kjo gje.``

A.K. Si mendoni ju, para a mendoni ne se shume vepra tuajat do ti rezistojne kohes dhe cilat nga ato vepra mendoni ju?

F.H. Une them se po qe se flitet per vepra arti ,ajo pa tjeter duhet ti rezistoje kohes dhe e ka zgjidhur problemin, por une jam i kursyer ne kete drejtim te them vepra arti , une them krijimet e mija. Krijimet e mia nuk e di ne se mund te kene pasur vlerat e veprave. Kjo nuk me takon mua.

A.K. Po ju vete a mendoni se do te egzistojne per koherat ndonje nga krijimet e tua?

F.H. Une kam dhene maksimumin ne nje shkalle te caktuar, ne nje kohe te caktuar sepse eshte automatikisht e pranueshme qe me kalimin e kohes ,krijuesi gjithmone ne rrugen e tije te kerkimit,ai piqet, nxjerr konkluzione te reja per çdo veper qe ai ka mbaruar me pare. Keshtu qe nga kjo ane ,duke qene se vete krijimi eshte proçes shume i nderlikuar, eshte konkret si realizim, ndersa eshte abstrakt si rezultat., nuk te jep mundesin qe ti vete qe e krijon vepren, te thuash, une tani bera nje veper arti.Kjo do te thoja , mund te ishte nje moment disi jo i sigurt per artistin.

A.K. Kjo ka te beje me persosmerin si te thuash?

F.H.´´Kjo eshte e vertete per arsyen se kerkesat jane gjithmon ne rritje e ne qofte se nuk do te pranonim kete atehere do te pranonim nje ndalese e cila ka arritur kulmin,p.sh. thuhet ne traktatet e ndryshme te pakten nga historia boterore qe :- Artisti i madh eshte ai qe di te ndaloje atehere kur duhet-:, po kjo gje nuk mund te percaktohet.``

A.K. Ju nuk keni ndaluar akoma, a keni qene i lire ne krijmtarine tuaj?

F.H.´´Une per vehten time pamvarsisht si jane krijuar situatat sote, ku shume krijues tani e quajne vehten se kane qene te cunguar ose te kufizuar ne kanune o ku di une.,une per vehten time kame qene terresisht i lire. Kam qene i lire per faktin se une kame trajtuar historine dhe per historine kane qene te interesuar qe te gjithe, qofte edhe pushteti diktaktorial qe ishte atehere.
Une kame pikturuar ne metoden tradicionale te piktures realiste shqipetare dhe kam ndjekur shembujt e piktoreve me te mire te vendit tone, duke filluar qe nga Kol Hidromeno e me rradhe deri tek Buza, Paskali, Zajmi,Kaceli, Guri Madhi, Vilson Kilica e tjer e tjer te cilet nuk jane ndrydhur e nuk jane kufizuar nga metoda egzistuese e realizmit socialist.Keshtu qe nga kjo pikpamje une kam qene i lire.``

A.K. Mund te krijohet ndonje iluzion qe meqenese ju keni pasqyruar historine, po qe edhe ne kete histori jane vendosur figura te historise qe jane permbysur tani, qe ndoshta nuk kane lene ndonje shije te mire ne publik, mundet te krijohet nje iluzion se ju nuk keni qene edhe aq i lire?

F.H.´´Perkundrazi, une duke i'u referuar historise,une kam bere ngjarjet konkrete dhe me eshte dashur qe jo vetem heroin masiv por edhe ate individual ta ve per arsye se edhe individi ka luajtur rol ne historin e zhvillimit te ngjarjeve.Perpos asaj une i jam referuar temave radikale themelore qe kane bere kyçin e historise. Une nuk kam mare tema anesore dhe per rrjedhim me eshte dashur te ve edhe figurat por pa asnje qellim qe une ti thurr lavde individeve, absolutisht.Ato i kam bere me pasionin tim dhe me deshiren time. Kam pasur edhe vepra te cilat kane qene porosi, per nje destinacion te percaktuar,por kete une nuk e konsideroj se kame qene i diktuar, perkundrazi ate e kame miratuar vete e kam pranuar vete dhe e kam bere vete.

Kam patur ndonje rast kur kame qene i detyruar te veproja ashtu siç me eshte diktuar p.sh. kur kam bere tabllone ´´Shpallja e Republikes``. Une atje nuk kisha vendosur ish kryeministrin e asaj kohe, atehere mua mu diktua dhe me thane ¿Perse nuk eshte vendosur figura e ish kryeministri (M. Shehu)?Une i'u pergjegja ,´´se ai nuk ka ndodhur ne ngjarjen, nuk ka qene ne ngjarje.`` Atehere ai i cili mbante pergjegjesin ne ket pune, se nuk dua te permend emra, me tha :Tashme vepra nuk ka karakter topografik te nje ngjarje, ajo ka karakter pergjithesimi dhe fakti qe ky njeri pamvarsisht qe nuk ka qene fizikisht, ai merre pjese direkt ne ngjarje, prandaj duhet te jete i vendosur. Une per kete u binda dhe e pranova,e vendosa figuren dhe vepra u realizua.Me kalimin e viteve kur vepra beri nje fare jehone dhe u propogandua jo vetem brenda por edhe jashte vendit dhe kur ish kryeministri per arsye politike duhej hequr ,me thiren per ta hequr kete figur nga vepra.Atehere une nuk pranova jo vetem si krijues por edhe si qytetar, se thashe ç'behet me vepren e artit.Atehere une duke marre parasysh edhe pasojat qe une mund te kisha si dhe faktin se vepra do te me hiqej,( pra nuk do te ishte me ne faqet e murreve),une e mora persiper kete dhe keshtu atehere ata thirren nje piktor tjeter,i ngarkuan po te njejten teme´´Shpallja e Republikes``. Vepra u be per ate vendin e caktuar, ndersa vepra ime u mbajt ne rezerv.``

A.K. Fatmir Haxhiu nuk ishte me djaloshi altilier, qe do te lidhej me OdisePaskalin e famshem, Kel Kodhelin, Sadik Kacelin te cilet zbuluan talentin dhe e nxiten te shfryente pasionin ne pelhure. Tani ishte piktori i veprave te medha.Tani gjemimet e se kaluares gjallonin ne perleshjen e ngjyrave.Ishte bere autor i tabllove ´´Çajme Rethime,Shpallja e Republikes,Nenat Labe,Tenda e Qypit.Kish ngjallur shpirtin e mbijeteses se popullit te vet.

Ne jeten e tij kane hyre njerez et tjer te pa njohur, artiste vendas e te huaj te cilet kane deshir te njihen te shohin, te qendrojne me t. Mirpo e madherishmja i pulson tronditese ne shpirt. Ishte femije atehere kur vizatonte kalin e Skenderbeute, vizatonte kudo, ne copa letre, ne tryeza, ne murre. Troke e kuajve i sillte ne tere qenjen jehone te largeta. Dhe epika e lufterave te Skenderbeut, epika heroike e kombit tone u be frymezimi kryesor i piktorit. Realizohen tabllo dimensionale te perleshjeve dhe betejave qe mahanisin me epicitetin ,dinamiken ,kontraste tonale,koloritin,dramatiken e ngjarjeve.
I rrembyer siç qe me epiken e koherave ndersa veshtronte tabllot e piktorit, profesor Çabej do te shprehej,se perball tyre njeriu ndjen krehnari kombetare.

Afresku´´Bashkimi i Principatave Shqipetare`` eshte nje nga punimet murale nder te parat ne vendin tone te vendosur ne ne muzeun tone kombetar. Fatmir, kjo eshte e para edhe per piktor te tjere, apo vetem perjuve?

F.H Me sa di une perpara meje ka bere profesor Abdurahim Buza per kino-studion, konkretisht nuk e di se cilat jane,por jane disa pune me figura te dimensioneve me te vogla. Per mendimin tim,them se kjo duhet te jete e para e dimensionit kaq te madh, siç eshte kjo (8x3)m dhe ku ka shume personazhe.``

A.K. Sigurisht per juve ishte e para. Si e moret guximin per te bere nje pune te tille per her te pare?

F.H. Jo vetem ishte e para por edhe pa eksperience. Nuk kam patur eksperience,une vetem se ne I nstitutin e Larte te Arteve kam dhene leksione ne atelien monumentale ku kisha si lende edhe afreskun. Keshtu qe teorikisht dija diçka lidhur me kete dhe e ndjenja se kisha nevoje te dija edhe praktiken e punes, por kur u be kjo si kerkes qe duhej patjeter realizuar per Muzeun Historik,une e ndjeva edhe si detyre qytetare, por edhe si krijues do te ishte nje nder i madh qe une do ta beja nje gje te tille.``

A.K. Keni realizuar nje pune te mrekullueshme. Per sa kohe e bete?

F.H.´´Tani une kur e them kete edhe per vehte me duket e pa besuar,por kete e kam bere edhe nga padija sepse une nuk e dija se sa duhet te ishin,siç e thone klasiket xhornadat(24 oreshet). Une e kam mare kafshaten shume te madhe dhe per kete arsye une e ndava kete afresk prej 8 metrash, nedyzet pjese, keshtu qe ajo automatikisht me detyroj qe une ta mbaroja brenda dyzet ditesh.``.

A.K. Me qe jemi ne kete gjini ç`fare afreske te tjera keni bere dhe ku jane vendosur?

F.H.´´Une kam bere nje afresk te dyte,´´Vranakonti me Trimat,`` i cili ndodhet ne Akademin uhshtarake.Eshte e nje dimensioni me te vogel(3x1.2)m .Ajo ka disa figura e me duket se aty jame me i permbajtur e me i plote e intonume nga pikpamja koloristike.``

A.K. Di qe nje eshte ne muzeun e Krujes?

F.H. Ne muzeun e Krujes, une kam nje tabllo ´´Beteja e Albulenes``, e cila eshte tabello nuk eshte afresk.``

A.K. Mirpo befasohesh para pamjeve te tilla.Duket sikur natyra te zbret ne shpirt me motive te çuditeshme duke pikuar tinguj, vrengellime ere.Malesori veshtron i kredhur ne botera malesh,dialogje çobanesh,natyra te qeta,pejsazhe te vendeve te largeta.
Fatmiri ka udhetuar jashte vendit pa u ndare nga valixhja e ngjyrave,FATMIRI i trokellimava te kuajve,i psheretimave te plagosurve,te gjemimeve te luftes.
Ne enciklopedin Anglese ai e ka paragrafin e tij.

Ju jeni autori i veprave te medha masive, i tabllove me shume njerez dhe keta njerez perfaqesojne.Mirpo, sigurisht ne veprintarin tuaj ka edhe vepra te tjera,keni pejsazhe, grafike portrete. Si eshte puna, keto jane vakum kohe, jane piksynime,apo jane frymezime te çastit qe mund te keni pasur?

F.H.Une e thash edhe me pare, qe une kam preferuar te trajtoj temen e historis.Kjo ka nje arsye llogjike per faktin se edhe jeta ime u thur me luften , pastaj me ushtrine dhe me dukej se kete kend e kisha me te njohur dhe une e ndjenja se mund te jipja dhe me teper.Veçasaj, qe nga vogelija kame ndjer ate boshllekun e madh qe kane muzeumet tona per temen historike.Atehere kur mesuesit na mesonin historin, me duhej te fantazoja per ngjarjet,herojte,luftrat qe jane zhvilluar dhe sot fatkeqsisht, sot e kesaj dite ne, muzeumet i kemi bosh.Keshtu qe meqenese mu krijua kjo mundesi,une e ndjeva per detyre duke ndjekur edhe shembujt e piketoreve te mire pararendes si Guri Madhi e ndonje tjeter qe e ka trajtuar me deshire temen e luftes, une e mora kete persiper se duhet pa tjeter bere dhe nga kjo ane une kam preferuar qe te trajtoj temen e historis.``

A.K. Mirpo si qendron puna tek moria e ketyre punimeve te tjera, gjinive te tjera si pejsazhet,portretet?

F.H.Po por ne te njejten kohe kam preferuar edhe gjinin e kompozicionit,se edhe tema historike eshte gjinia e kompozicionit eshte gjinija me e madhe ne te cilen perfshihen edhe gjinia e portretit,gjinia e pejsazhit, perfshihent edhe grafika edhe gjini te tjera te cilat intergrohen ne menyre direkte me gjinin e madhe. Keshtu qe mua, per te bere nje tabllo me eshte dashur nje pune pregatitore.Te njihesha me ambientet, me natyren me tipet ,karaktere te veçant, me rikizita te ndryshme,armatime e tjera.Duhet te beja studime qe te flisja me nje gjuhe sa me te qarte. Une kam pasur nje piksynim,qe tabllot e mija te ishin te dimensionit. Kjo ka qene e kushtezuar edhe nga porosit ,se shume nga veprat e i kam bere per vende te caktuara,por shume te tjera i kam bere me deshiren time. Por edhe ato qe i kam bere me deshiren time, une i kam menduar se ne ç´vend do te mund ekspozohen.Nga kjo ane duke qene se tema ka qene e madhe dhe duhej te shprehej, dimensionin e kam bere aq sa ajo te krijonte emocione tek vizitori.
Mendo tani qe une te beja nje tabllo nga te cilat une kam realizuar me dimensione te vogla, a mundet te shpreheja une karakteret,psikollogjine,mundet , por do te ishin gjithmone te nje karakteri etyd te nje karakteri skice e cila mund te ipte emocione te pergjitheshme,por kursesi detaje te veçanta. Une kam dashur dimensionin dhe kete cilesi e kam shprehur bile edhe kur kam qene student ne Institutin e Larte te Arteve.
Kur neve na ipeshin detyrat qofte edhe vizatimi ,une e beja nje çike me te madhe se sa studentet e tjer .Kjo nuk ishte nje kapriço, por me duket se ishte nje gje e mbrendeshme qe buronte prej meje,qe duhej ta beja me te madhe,ndoshta-ndoshta donja hapsire dhe kjo,them:- Nuk ishte nje kapriço, por eshte nje kerkese e domosdoshme e imja.``

A.K. Jo se e bezdisin, por s'eshte e mundur qe te mos i vije dikush ne studio,sidomos vajza, Ariana. Vajza nuk i ndahet edhe pse tani eshte e ritur dhe me femije dhe ndersa ai punon, ajo i çuçurit tere kohen.

Duke i ju drejtuar se shoqes, Faziletit.

Pyetja qe do tju bej, nuk ka te beje me krijmtarin e Fatmirit, por me karakterin e tije.Ne gjithe kete prokupim te madh qe ka pasur Fatmiri ne te gjithe jeten e tije, ne pune,ju si mendoni a e keni pasur te veshtire dhe ne pergjithesi ja ben borxh gruaja-artistit, apo artisti-gruas ne keto rethana?

Fazileti.´´Bota e artistit eshte e mbushur me ndjenja te veçanta.Ngjarjet e zakoneshme dhe jo te zakoneshme i jeton ndryshe nga te tjeret, kjo dihet.Prandaj dhe bashkeshortja e artistit, kete duhet ta kuptoj dhe ta jetoj se bashku me artistin, me bashkeshortin.Une mendoj se kete e kame vene deri diku ne jete,p.sh. per ta lene te lire ne fushen e krijmtarise Fatmirin e kam lene te lire ne te gjitha detyrimet familiare, duke perfshir edhe edukimin e femijeve. Kete e kam bere me deshire duke pare ne rradhe te pare talentin e Fatmirit, vullnetin e Fatmirit,njeriun zerioz e korekt.
Jam munduar qe ti vije sa me shume ne ndihme qe te jete i lire ne krijimtari.Kjo gje mua, nuk me eshte dukur e rende sepse e kam bere per nje njeri qe e meritonte.

Pak qetesi ne ambjentin e shtepise. Vizitorja e perditeshme Arjana, por edhe kenaqesia e prinderve, biseda per ata qe jane afer dhe ata qe jane larg. Mirpo me teper per ata qe jane large, se sigurisht ndjejn mall. A e dine ata qe Fatmir Haxhiut i'u dha titulli ´´Mjeshter i Madh i Punes``.

SPIKERA E TELEVIZIONIT :
-Nga magjia e endres qe lind bashk me njeriun e qe quhet talent artistik i edukuar nga
vullneti dhe sakrifica ngjiti shkallet e mjeshtrise artistike, artisti, piktori Fatmir Haxhiu.
Ne kater dekada, ai realizoin nje numer te madh veprash ne gjinin e kavaletit,te asaj monumentale. Nderohet me dy çmimeRepublike dhe mban titullin piktor i merituar.Me krijimet ku spikat dinamika,epiciteti dhe me ritmin kompozicional,vizatimin ekspresiv,kontrastet tonale dhe gama koloristike nga kritika e huaj ai vleresohet´´Delakrua Shqiptar``.Ne ditet e 70-vjetorit te tije artisti Fatmir Haxhiu i propozuar nga Ministria e Mbrojtjes,dekorohet nga presidenti i republikes Rexhep Mejdani me titullin MJESHTER I MADH I PUNES.

A.K. Cili eshte mendimi juaj per te ashtuquajturen relizem socialist,dhe ç`fare mendon per veprat qe jane krijuar gjate kesaj periudhe,si duhet te sillemi me to dhe ç`fare qendrimi duhet mbajtur?

F.H.´´Duke u nisur nga fakti se per me teper se kater dekada tek ne ka sunduar socislizmi si sistem, per rrjedhoje ne art e letersi metoda e realizmit socialist,ndersa si pushtet ,ka qene nje pushtet diktatorial i cili gjate gjithe kesaj periudhe krijoi dhe disa kufizime, ngurtesime ne krijmtarin artistike, jo vetem per artet figurative por ne pergjithesi edhe ne letersi ,futi artin figurativ ne disa skema te kufizuara. Por une ketu dua te nenvizoj , qe pamvarsisht nga keto ngurtesime ne kete periudhe prej kater dekadash, nuk i ngurtesoi, nuk i kushtezoi krijmtarin e disa personaliteteve artistike qe atehere egzistonin p.sh. duke filluar qe nga Odise Paskali,Profesor Buza, Sadik Kaceli, Nexhmedin Zajmi, Kel Kodheli, por edhe piktor te tjere te mevonshem si Guri Madhi, Vilson Kilica,Sali Shijaku e shume te tjere, te cilet me menyren e tyre te krijmtarise nuk u futen ne skema por krijuan vepra arti te cilat kane vene nje gure themeltar ne artin tone shqipetar.Mendoj se kjo krjmtari duhet vleresuar e jo vetem duhet vlersuar por duhet ruajtur me konseguence ashtu siç bejne te gjithe popujt e kulturuar.Ne qoftese do te mohohet e gjithe kjo krjmtari, une perjashtoj ketu ato punime artistike te cilat u futen ne korniza,u ngateruan me artin amator dhe nuk dhane vlera te verteta arti, atehere natyrisht keto pa tjeter nuk konsiderohen,por une flas per vepra te mirfillta te artit te cilat jane realizuar ne kete periudhe.

Une jame kunder e kryekeput ,te ndonje deklarate qe mund te jete bere p.sh. qe mbas permbysjes se sistemit socialist dhe kalimit ne plyrealizem,ne nje sistem te ekonomis se tregut, te deklarohet , qe arti fillohet mbas viteve 1990.Kjo do te ishte nje absurditet, do te ishte nje mohim qe do te krijonte jo vetem nje shkeputje por nuk do te krijonte baze, per tu hedhur ne nje art tjeter me te avancuar. Nga kjo pikpamje une them se asnjeher nuk duhet mohuar e kaluara per vete faktin se asgje nuk krijohet nga asgje, do te mbeshtetet diku.``

A.K. Meqense erdhem tek vitet 90, pas viteve 90 ,i vetmi art qe shpertheu ishte veçanerisht piktura, skulpetura.U hapen me dhjetra ekspozita,shperthyen shume piktor,u ekspozuan shume vepra te cilat nuk ishin dukur me pare ose ndoshta ishin te ndaluara,si moderniste siç quheshin. Cili eshte mendimi i juaj per kete periudhe dhe per kete krjmtari?

F.H. Per mendimin tim kjo ka nje logjike te shpjegushme.Çdo gje qe kufizohet,ajo kerkohet te arrihet, te lakmohet .Dhe menjeher sa kaluam ne nje system ku secili mund te shprehet me gjuhen e vet te lire. Te gjithe ato talente te cilet e ndjenin vehten te ndrydhur,ata donin pa tjeter te shperthenin per te thene fjalen e tyre.``

A.K. Perse ndodhi ne pikture?

F.H.´´Po jo vetem ne piktur. Une them se edhe ne gjinit e llojet e tjera te artit. Me teper ne piktur per arsyen se ne piktur kjo eshte figurative,shprehet,kapet me shpejt dhe shprehet me shpejt. Nga kjo ane une dua te them,se kjo u prit jo si e rastesishme per arsyen se shembuj nga historia e artit kemi qe nga fillimi I ketij shekulli,ku njerzit ne ato vende kukane patur zhvillim kulturor e artistik te madh, ku muzeumet e tyre kane qene plote, artistet donin te flitnin me nje gjuhe tjeter, jo me ato mjetet e piktures klasike apo te rilindjes,por donin te thonin nje fjale tjeter. Keshtu kemi shembujt e pare nga historia e artit, pa da te zgjatem shume, me impresionistet, post-impresionistet me rryma e drejtime te tjera dhe me shkolla te tjera artistike te cilat y larguan nga realizmi e filluan duke krijuar rryma te ndryshme p.sh. futurizmi,impresionizmi,post-impresionizmi,simbolizmi e tjer,etjer.``

A.K. Ne kete periudhe si qendron raporti i veprave te verteta te artit,me sasin e madhe qe pati. Si mendoni a u krijua nje art i vertet, a kishim vertet shperthim te vertet te veprave te artit?

F.H.Tani per kete periudh nuk mund te flas me shume. Une jame optimist per ate qe ne kemi talente. Per ket une jam shume optimist dhe une shohe qe ne kemi me te vertet piktor te talentuar te cilet kane nje bagazh shume te madh, kane energji per tu shprehur.Kjo me gezon jashtezakonisht pa mase,por ne te njejten kohe kam edhe nje fare shqetesimi. Duhet te me kuptojne qe te gjithe. Une nuk jam aspak konservator,dhe pamvarsisht se nuk punoj me nje menyre te re, por jame tradicional ne pikture, mua me pelqen çdo lloje vepre e re e cila krijon emocione.

Kame patur fatin qe te keme qene jashte vendit dhe keto dukuri qe ne verejme sote ketu, une i kame pare edhe jashte por atje kame pare diçka qe mua me ka lene mbresa te thella p.sh. kam pare nje mjeshtri profesionale te asaj pikture moderne.Ne qoftese kemi te bejme me nje pikture dekorative, dekorativiteti eshte i shprehur teknikisht ne nje menyre te persosur. Ne qoftse kam pare ndonje veper formaliste, ajo teknikisht dhe mjeshterisht eshte kryer ne nje menyre te persosur, me nje llogjike bindese.Per mendimin tim, kjo ka ndodhur per arsye se ata kane patur pararendes dhe nuk shperthyen menjeher,kurse ne duam qe kjo te behet menjeher. Kjo s´ka mundesi te behet. Une gezohem dhe me çliron nga ky ankth mendimi se kjo eshte tranzitore, do te kaloje dhe jame i bindur qe gjithkush nga keto talente do te futet ne kanalet e tija. Kam vetem nje shqetesim, qe me prokupon, nuk mohoj talentin, me prokupon fakti, qe ky novatorizem qe po behet tek ne, duhet ti kete rrenjet ne traditen tone dhe te kete nje justifikim te proçesit llogjik,qe na jep me lehtesi te kalojme gradualisht ne keto pikpamje ne keto tendenca.
Sepse ve re qe shenjat e abstragimit e nje arti formalist, nuk jepen vetem nga piktoret, te cilet kane mbaruar studimet por jepen edhe nga studentet qe akoma jane me studime ne fakultet.Kjo nuk eshte e drejt, per arsyen se artisti te mundet te arrij ne abstragim, duhet ne rradh te par te njohe jeten,te njohe mire realitetin, te dije te vizatoj nje dore, nje figure qe qendron ne kembe, vetem atehere mund te stilizoje ndryshe jo.

P.sh.- Pikasoja qe eshte perfaqesuesi me i madh i te gjitha rymave e drejtimeve artistike,e po te lexosh dhe te shikosh krjmtarin e Pikasos te fazes se pare krijuese,qe eshte piktura realiste e tije, ai te mahanit me njohjen e realitetit dhe te jetes.Pastaj kaloj ne fazat e tjera te krijimit ne periudhen blu, gri ne kubizem ,simbolizem formalizem e tjer e tjer, pra ka nje rruge llogjike te kalimit. Ajo duhet te vije llogjikisht dhe duhet te justifikoj krijmtarin,ndryshe pastaj me le te kuptoj jo per iminishence se sa per nje epigonizem i cili eshte i demshem, jo vetem per artistin por edhe per vete artin tone.

A.K. Juve punoni vazhdimisht dhe puna per artistin eshte pavdekesi.Ç`fare keni punuar keto kohet e fundit?

F.H.Tema e historise ka qene eshte dhe do te mbetet per mua burim frymezimi,kete nuk e heq nga mendja. Une do te merem gjithmone me hisrorine. Me pare kam punuar me porosi por edhe me deshiren time,por edhe sote kam shume porosi.Porosi nga te huajt,por kam porosi edhe nga shqipetaret jashte atedheut te cilet duan historin e kombit tyre prane.Per fatin tim mi kerkojne te dimensioneve,pamvarsisht qe une tani studjon nuk e kam dhe jam kufizuar ne nje siperfaqe shume te vogel,por ne baze te eksperiences, une mund te perballoj qe edhe ne distanca te aferta te realizoj tabllo te medha. Kjo me ka bere mua, qe te jeme gjithmon i angazhuar i prokupuar gjithmon me tension pune dhe gjithmon me mendimin se duhet te punoj,sepse ndjej gezim. E them kete e me sinqeritet te madh se vepra ime nuk mbyllet brenda por del edhe jashte atedheut, ppa eshte ne kontakt me bashkohesit me te cilet une i dua.``

A.K. Munde te me permendeni disa vepra te tilla qe ju keni bere?

F.H. Kam bere, Betejen e Kaçanikut,Idris Seferi me Trimat, nje varjant te tabllos me ´´Shpate ne Dore,`` i dimensionit 2m,disa tema me karakteristika shqipetare, kompozime qe tregojne jeten tone, portrete, pejsazhe. Ne Sapnje kam djalin tim, dhe kam trajtuar edhe nje teme me teraodor e kam deshir qe te beje edhe disa punime te tjera qe i bashkohen kesaj jete.

Veç kesaj kame patur nje ofert per te shkuar ne Korsik, per te bere disa vepra ne ato keshtjellat, me teme korsikane, por duhet te vete te njoh vendin qe te mund ti bej.``

A.K. Me fjale te tjera keni shume per te bere akoma.

Kur nuk mund te thuhen te gjitha. Dhe tregimi yne do te qe po aq i veshtire sa nje autoportret. A thua, Fatmiri i ka thene te gjitha ne autoportretin e tij.

Njeriu nderton portretin e vet ne kohera, ne tersin e vepres, punes, jetes. Ne mundohemi vetem te mbledhim diçka nga te gjitha keto dhe tu a shperndajme juve sepse Fatmir Haxhiu megjithese eshte 70-vjeç duket sikur eshte ne kulm te jetes et krijmtaris duke ngjallur drithema dhe emocione me NGJYRAT E PASIONIT TE TIJE.

<<< Për tu njohur me intervistat